5 dingen die je moet weten over medicanes

Een medicane heeft eigenschappen die sterk doen denken aan een tropische orkaan. Zo kan de storm een warme kern krijgen en kunnen wolken en onweersbuien zich rondom het centrum organiseren.

Toch ontstaat een medicane op een andere manier dan de bekende orkanen boven de Atlantische Oceaan en het Caribisch gebied. Bij de ontwikkeling spelen niet alleen warm zeewater en opstijgende vochtige lucht een rol. Ook koude lucht op hoogte en andere weersystemen kunnen belangrijk zijn.

Medicanes zijn bovendien meestal veel kleiner dan tropische orkanen. Ze kunnen desondanks plaatselijk orkaankracht bereiken en vooral door extreme regenval veel schade veroorzaken.

Medicanes komen uitsluitend boven de Middellandse Zee voor. Gemiddeld ontstaan er ongeveer één tot twee per jaar, al verschilt dat sterk van jaar tot jaar.

Twee gebieden springen eruit. Relatief veel systemen ontwikkelen zich in het westelijke deel van de Middellandse Zee en in het gebied tussen de Ionische Zee, Sicilië, Griekenland en de Noord-Afrikaanse kust.

Warm zeewater levert vocht en energie aan de storm. Daarvoor hoeft het water niet altijd de ongeveer 26 graden te bereiken die vaak als grens voor tropische cyclonen wordt genoemd. Koude lucht hoog in de atmosfeer kan het temperatuurverschil zo groot maken dat ook boven koeler zeewater krachtige buien en uiteindelijk een medicane kunnen ontstaan.

Een medicane kan verschillende landen rond de Middellandse Zee treffen. Vooral Griekenland en Italië hebben in het verleden meerdere keren met dit soort stormen te maken gehad.

Ook Malta, Libië, Tunesië, Turkije, Cyprus, Spanje en delen van de Balkan kunnen binnen het bereik van een medicane komen. Waar de zwaarste gevolgen optreden, hangt sterk af van de plek waar de storm ontstaat en de koers die hij daarna volgt.

Griekenland kreeg in september 2020 te maken met medicane Ianos. Vooral de Ionische eilanden en delen van West- en Centraal-Griekenland werden zwaar getroffen. Op Kefalonia werden zeer harde wind en uitzonderlijk grote hoeveelheden regen gemeten.

Medicanes kunnen op verschillende momenten van het jaar ontstaan, maar de kans neemt vanaf het einde van de zomer toe. In september en oktober is het water van de Middellandse Zee nog sterk opgewarmd door de zomer.

Tegelijkertijd kan vanuit het noorden steeds vaker koude lucht op grotere hoogte richting het Middellandse Zeegebied trekken. Het grote temperatuurverschil tussen het relatief warme zeewater en de koude bovenlucht kan voor zeer instabiele omstandigheden zorgen.

Ook later in de herfst en aan het begin van de winter kunnen medicanes voorkomen. In de zomer zijn ze veel zeldzamer.

Een van de opvallendste kenmerken van een goed ontwikkelde medicane is het oog. Op satellietbeelden kan zo’n storm daardoor verrassend veel lijken op een orkaan boven de Atlantische Oceaan.

Rond het centrum ontstaat een spiraalvormige wolkenstructuur met zware buien en harde wind. Precies in het midden kan een vrijwel wolkenvrij en relatief rustig gebied ontstaan: het oog van de storm.

Niet iedere medicane ontwikkelt zo’n duidelijk zichtbaar oog. Ook niet ieder lagedrukgebied met een spiraalvormige wolkenstructuur is automatisch een medicane. Meteorologen kijken onder meer naar de temperatuurstructuur van de storm, de windverdeling en de ontwikkeling van een warme kern voordat een systeem als tropisch-achtig wordt beschouwd.